We leven in een kanteltijdperk. En de toekomst wordt steeds beter zichtbaar. Je ziet haar in mensen, initiatieven en technologie die het vandaag al net even anders doen. Je ziet het misschien niet meteen. Maar als je er op let, dan zie je het overal. Onze overtuiging is simpel: wat bijdraagt aan een toekomst met meer vrijheid, gelijkheid en rechtvaardigheid moet groter worden, en wat dat in de weg staat moet worden afgebroken. Dat is het werk van Post-X Society.
Waar we staan
Democratie is geen gegeven. Je moet het continu onderhouden, en soms opnieuw vormgeven. Doen we dat niet, dan verschuift macht naar plekken zonder controle of tegenspraak. Naar ondoorzichtige algoritmen, naar een handvol multinationals, autocraten of naar systemen waar we niks over te zeggen hebben. Marktmacht, technologiemacht en staatsmacht smelten onheilspellend samen.
Ons onderzoek laat de gevolgen zien. Techbedrijven denken bijvoorbeeld dat ze geen verantwoording meer hoeven af te leggen. Ze wanen zich boven de wet. Zo lieten ze bijvoorbeeld 97 procent van de door ons gemelde, onrechtmatige content gewoon online staan. Bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2026 lieten ze ook illegale advertenties ongemoeid. Ondertussen liet de door ons mede-opgerichte Democratie Monitor zien dat het systeem dat dit moet corrigeren, onze democratische rechtsstaat, niet door de APK komt. De politiek zelf wordt radicaler en extremer, en ruimte voor maatschappelijke organisaties krimpt.
Dit is geen ongelukkig toeval. Het is geen natuurverschijnsel. Het is het resultaat van keuzes. Keuzes om niet te reguleren, om niet te handhaven, om voor de goedkoopste of makkelijkste optie te gaan, om technologie te behandelen alsof het neutraal is.
Dit is waar we nu staan. Het goede nieuws is dat we ook andere keuzes kunnen maken.
Ons uitgangspunt: de X
Mensen denken vaak dat verandering betekent dat je A moet inwisselen voor B. Zo werkt het niet. B is er vaak al, maar nog in het klein. Wat het nodig heeft om te groeien is meer geld, meer aandacht, meer mensen, een sterker netwerk. Tegelijk verdwijnt het oude niet vanzelf. Die moet je actief afbreken, met onderzoek, met regels, met handhaving en met druk.
Die twee bewegingen kruisen elkaar. Die kruising vormt een X. De X staat voor: wij bouwen aan wat komt, en we breken af wat knelt.
De X heeft nog een tweede betekenis. We werken aan een samenleving die post-capitalism, post-patriarchy, post-colonialism, post-reality, post-climate crisis, post-fear, enzovoorts is. Eén passend label voor die samenleving bestaat nog niet. Daarom noemen we het post-X society. Zodra we het label gevonden hebben, veranderen we van naam.
Daarbij stellen we altijd dezelfde vraag: wat doet deze verandering met macht? Hoe is ze verdeeld, en hoe wordt ze gecontroleerd? Wie mag meepraten? Wie beslist? Wie wint, en wie verliest? Veranderingen zijn nooit neutraal. Het is altijd een verdeling van macht.
Op naar de wereld die we wel willen
In ons werk kijken we door drie lenzen naar hetzelfde kruispunt.
Post-reality. Het virtuele, kunstmatige bepaalt steeds sterker hoe we de wereld zien. Dat vraagt om het vinden van nieuwe vormen van verbintenis, vertrouwen en verantwoordelijkheid. Dat vereist bijvoorbeeld van de algoritmen dat we mogen meekijken. Het vraagt om een nieuwe kijk op weerbaarheid.
Post-capitalism. Een economie die draait om eindeloze groei en verrijking schaadt ons allemaal. We moeten op zoek naar nieuwe manieren van waarderen. Naar een economie waarin waarde eerlijk wordt verdeeld en de rekening van de planeet meetelt.
Post-tyranny. Technologie mag ons nooit overheersen. We willen technologie die we zelf bezitten en besturen. Daarom bouwen we aan vrije, open alternatieven, en een coöperatieve cloud die niemand zomaar kan opkopen of uitzetten.
Deze drie lenzen zijn geen aparte afdelingen. Het zijn manieren van kijken naar dezelfde vraag: van wie is de toekomst?
Hoe we werken
Post-X Society is geen star instituut, maar een eclectische werkplaats. We zijn een transitiebroedplaats waar initiatieven ontstaan, groeien en uitwaaieren. De contouren houden we bewust vaag, maar de uitkomsten zijn heel concreet. Zie bijvoorbeeld HEIO dat waakt over de online integriteit van verkiezingen. De Democratie Monitor checkt de gezondheid van onze democratie. Vrije Cloud bouwt aan digitale onafhankelijkheid.
We zijn een doe-groep. We geloven dat wie doet, bepaalt. We vinden het te makkelijk om alleen met het vingertje te wijzen waar het misgaat. Daar schieten we niks mee op. We bouwen het alternatief, om te onderzoeken hoe het wel kan en om te laten zien dat het kan. We werken als hackers: we doorzien systemen, eigenen ze ons toe en delen wat we maken, open en controleerbaar. We onderbouwen ons werk met bewijs, niet met onderbuik.
Zo werken we aan beide poten van de X. Tegelijk afbreken en bouwen.
Doe mee
Rapporten, analyses en theorieën te over. Vaak weten we wat er misgaat, en weten we hoe het anders kan. Wat ontbreekt is de capaciteit om aan de slag te gaan.
Het mooie is: je hoeft dan niet te wachten op systeemverandering. Jij kunt alvast leven in de toekomst. Doe met ons mee, kom naar een van onze bijeenkomsten, bouw mee. Want uiteindelijk draait elke verandering om mensen. Hoe meer mensen meedoen, hoe groter die toekomst wordt.